Ερευνητική μονάδα : Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών

Υπεύθυνος :  Δρ Θ. Παπαχρήστου

Ερευνητική ομάδα : Δρ Θ. Παπαχρήστου, Δρ Π. Πλατής, Δρ Ζ. Παρίση

Συμμετέχοντες φορείς : ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.,  Scottish Agricultural College

Έναρξη – Λήξη : 2005 - 2007

Φορέας χρηματοδότησης : ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε. & British Council

Προϋπολογισμός : 3.180,00 €  (επιβάρυνση ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.)

Χρηματοδότηση 2007 : 

Σκοπός του προγράμματος : Η αξιολόγηση της μέχρι τώρα ερευνητικής εμπειρίας σχετικά με τη χρήση λιβαδικών φυτών ως αντιπαρασιτικών για ζώα που βόσκουν σε λιβάδια και η ταυτοποίηση φυτών με τέτοιες ιδιότητες στα ελληνικά λιβάδια. Η γνώση αυτή θα διαφωτίσει περισσότερο τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ λιβαδικών φυτών και ζώων που βόσκουν σε λιβάδια και δασικές εκτάσεις. Ειδικότερα μελετάται: α) πως και πότε  συγκεκριμένα συστατικά φυτών (π.χ. τανίνες) βελτιώνουν την υγεία και παραγωγικότητα των ζώων και β) πως αυτή η γνώση θα μπορούσε να ενσωματωθεί στα συστήματα βόσκησης.

 Εργασίες που εκτελέστηκαν και αποτελέσματα του έτους 2007 : Τον Ιούνιο του 2007 έληξαν οι εργασίες της διμερούς αυτής συνεργασίας και ολοκληρώθηκε η τελική έκθεση, όπως προβλέπονταν από το πρωτόκολλο εργασιών. Από την έκθεση αυτή προκύπτει, ότι ο έλεγχος των παρασίτων σε αγροτικά ζώα με την κατανάλωση βοσκήσιμης ύλης βιοενεργών φυτών θα μπορούσε να θεωρηθεί ως μέρος μιας βραχυπρόθεσμης και μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής. Στην περίπτωση της βραχυπρόθεσμης στρατηγικής, τα μολυσμένα με παράσιτα ζώα θα μπορούσαν να βόσκουν σε λιβαδικά τμήματα με φυτά υψηλής περιεκτικότητας σε δευτερογενή χημικά συστατικά, για σύντομες περιόδους. Με τον τρόπο αυτό θα μειώνονταν τα επίπεδα παρασιτισμού και θα συνέχιζαν τη βόσκηση στα υπόλοιπα τμήματα του λιβαδιού. Αυτή η επιλογή, όπου τα δευτερογενή συστατικά των φυτών θα ενεργούσαν ως αντιπαρασιτικά, θα ήταν εξαιρετικά ελκυστική εάν αποδεικνύονταν αποτελεσματική, δεδομένου ότι τα πιθανά δυσμενή αποτελέσματα της κατανάλωσης δευτερογενών συστατικών θα ήταν μόνο βραχυπρόθεσμα. Πράγματι, εάν η βραχυπρόθεσμη κατανάλωση δευτερογενών συστατικών θα μπορούσε να μειώσει το επίπεδο παρασιτισμού, όπως έχει συμβεί ήδη πειραματικά για ορισμένα τέτοια συστατικά τότε οι πιθανές βραχυπρόθεσμες αρνητικές συνέπειες των δευτερογενών συστατικών στη ζωική παραγωγή θα παραβλέπονταν και θα είχαμε μακροπρόθεσμα οφέλη. Αυτά τα μακροπρόθεσμα οφέλη θα μεταφράζονταν ως χαμηλότερο επίπεδο παρασιτισμού στο περιβάλλον βόσκησης, κατά συνέπεια χαμηλότερη έκθεση παρασίτων και μεγαλύτερη προστασία από τα παράσιτα στις επόμενες περιόδους βοσκής. Επιπλέον, τα ζώα που μεταφέρονται για έλεγχο παρασίτων σε απαλλαγμένες παρασίτων περιοχές, θα μπορούσαν επίσης να έχουν ως επιλογή την κατανάλωση φυτών υψηλής περιεκτικότητας σε δευτερογενή χημικά συστατικά, όποτε το επιθυμούν. Μέσα από το πρόγραμμα αυτό, προέκυψαν στοιχεία από πειραματικές εργασίες που διεξάγονται στη Σκοτία, ότι τα ζώα που δε φέρουν παράσιτα διακρίνουν μεταξύ των διαθέσιμων φυτών και αποφεύγουν τα φυτά με υψηλή περιεκτικότητα σε δευτερογενή χημικά συστατικά εξαιτίας των αντί-θρεπτικών ιδιοτήτων τους. Εντούτοις, αν και κανένα στοιχείο δεν είναι ακόμα διαθέσιμο εάν τα παρασιτημένα, αγροτικά ζώα μπορούν να επιλέξουν μια διατροφή πλούσια σε δευτερογενή συστατικά προκειμένου να καταπολεμηθεί η παρασιτική μόλυνσή τους, αυτό παραμένει μια ελκυστική δυνατότητα. Στοιχεία στη δυνατότητα των ζώων να επιλεχτεί μια δίαιτα για να καταπολεμήσει τον παρασιτισμό, δηλ. να αυτό-θεραπευτούν, θα διευκολύνει το σχεδιασμό των βιώσιμων και αποτελεσματικών συστημάτων βόσκησης των μηρυκαστικών ζώων για τον έλεγχο παρασίτων.

Αφετέρου, η κατανάλωση δευτερογενών χημικών συστατικών θα μπορούσε επίσης να εξεταστεί ως τμήμα μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής, όπου στα παρασιτημένα ζώα θα δινόταν η πρόσβαση σε φυτά με υψηλή περιεκτικότητα σε δευτερογενή συστατικά για συγκεκριμένες περιόδους βόσκησης. Η μακροπρόθεσμη βοσκή σε τέτοια φυτά θα μπορούσε να θεωρηθεί περισσότερο συμφέρουσα απ’ ό, τι η βραχυπρόθεσμη στρατηγική, όπου η κατανάλωση δευτερογενών συστατικών δεν είναι αποτελεσματική στον έλεγχο των παρασίτων. Εντούτοις, για να είναι μια μακροπρόθεσμη προσέγγιση βιώσιμη και ευεργετική για τα παρασιτημένα ζώα, το διατροφικό κόστος από τη μακροπρόθεσμη κατανάλωση δευτερογενών συστατικών πρέπει να καθοριστεί λεπτομερώς και να διασαφηνιστεί, ότι οι αντιπαρασιτικές συνέπειές της ξεπερνούν οποιεσδήποτε αρνητικές συνέπειες στην απόδοση των ζώων.

Οι μακροπρόθεσμες συνέπειες της κατανάλωσης δευτερογενών χημικών συστατικών μπορεί να αποβούν εντονότερες από τις  βραχυπρόθεσμες. Παραδείγματος χάριν, η κατανάλωση ορισμένων τέτοιων συστατικών για μεγαλύτερο διάστημα από μερικές ημέρες φαίνεται να συνδέεται με τις αμετάκλητες αρνητικές μετά-καταναλωτικές συνέπειες. Τέτοια προβλήματα που προκύπτουν από τη μακροπρόθεσμη έκθεση σε δευτερογενή συστατικά μπορούν να υπερνικηθούν, αν τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε δευτερογενή χημικά συστατικά προσφέρονται διαδοχικά για μικρές χρονικές περιόδους. Επίσης, ο συνδυασμός περισσότερων από μιας τέτοιας τροφής θα μπορούσε να ελαχιστοποιήσει τις αρνητικές επιδράσεις τους μέσω της συμπληρωματικότητάς τους και της αλληλο-εξουδετέρωσης, επιτυγχάνοντας ακόμα τον καλύτερο έλεγχο παρασίτων μέσω των συνεργιστικών αντιπαρασιτικών αποτελεσμάτων των δευτερογενών χημικών συστατικών των φυτών (π.χ. μέσω των αποτελεσμάτων διαφορετικού συστατικού στα διαφορετικά είδη παρασίτων).

Το προτεινόμενο σχέδιο διαχείρισης για τα μεσογειακού τύπου βοσκόμενα οικοσυστήματα περιλαμβάνει τη βοσκή των προβάτων και των αιγών σε ένα κύριο λιβάδι, το οποίο καλύπτει και τις μεγαλύτερες ανάγκες των ζώων σε ποσότητα βοσκήσιμης ύλης αλλά ενδεχομένως είναι και μολυσμένο με παράσιτα και στη συνέχεια η βόσκηση ολοκληρώνεται σε ένα συμπληρωματικό λιβάδι που περιέχει ξυλώδη κτηνοτροφικά φυτά υψηλής θρεπτικής αξίας αλλά και υψηλής περιεκτικότητας σε δευτερογενή χημικά συστατικά.